Fundusze Europejskie przeznaczone zostaną na rozwój łączności, w tym na systemy komunikacji, nawigacji i dozorowania, a także na poprawę bezpieczeństwa i ograniczenie niekorzystnego oddziaływania portów lotniczych na środowisko.
Spójna Transeuropejska Sieć Transportowa
Rozwój infrastruktury lotniczej w Polsce wiąże się z celami europejskiej Polityki Spójności. Jest to główna polityka inwestycyjna Unii Europejskiej, której zadaniem jest zmniejszenie różnic w rozwoju i poziomie życia między regionami. „Lepiej połączona Europa” to jeden z celów polityki spójności na lata 2021-2027. Działania realizowane w ramach tego celu mają poprawić infrastrukturę transportową, zwiększyć dostępność i efektywność systemów transportowych oraz promować zrównoważoną mobilność. Istotnym elementem jest Transeuropejska Sieć Transportowa (TEN-T), czyli najważniejsze dla rozwoju Unii Europejskiej szlaki drogowe, kolejowe, lotnicze, morskie oraz rzeczne. Rozwój sieci TEN-T ma zapewnić spójność terytorialną UE oraz swobodny przepływ osób i towarów.
Obecnie 8 z polskich portów lotniczych należy do sieci bazowej TEN-T: Warszawa, Kraków, Gdańsk, Wrocław, Poznań, Katowice, Łódź i Szczecin. Ponadto 2 lotniska należą do sieci kompleksowej, także zapewniającej dostępność i łączność wszystkich regionów Unii Europejskiej, są to Bydgoszcz i Rzeszów.
Wyzwania dla lotnictwa
Sieć europejskich lotnisk należy do kluczowych elementów TEN-T. Ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju transportu. Coraz mocniej podkreślanym wyzwaniem jest zmniejszenie oddziaływania sektora lotniczego na środowisko. Samoloty zużywają ogromne ilości paliwa, co powoduje emisję gazów cieplarnianych – dwutlenku węgla, tlenków azotu i innych zanieczyszczeń – tlenków siarki, pyłów zawieszonych. Kolejna kwestia, z którą mierzą się porty lotnicze, to zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony, np. poprzez wdrożenie systemów zapobiegającym aktom bezprawnej ingerencji i zagrożeniom terrorystycznym czy związanych z kontrolą osób i bagażu.
Unia Europejska, znając potrzeby branży lotniczej, pomaga odpowiadać na te wyzwania. Wspiera lotniska, by mogły się rozwijać i sprawnie funkcjonować z zapewnianiem dostępności, z zachowaniem ekonomiki transportu, rygorów bezpieczeństwa, sprawnej komunikacji i łączności oraz z większą dbałością o środowisko.
Skoro inwestycje w lotniska są tak pożądane, to z jakiego dofinansowania można skorzystać?
Nowe fundusze dla infrastruktury lotniczej
Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 to uruchomiony w 2023 roku największy krajowy program inwestycyjny w Unii Europejskiej. Przeznaczy ponad 24 miliardy euro z budżetu UE na ochronę środowiska i klimatu, zachowanie bioróżnorodności, czystą energię i transport, podniesienie jakości opieki zdrowotnej oraz ochronę dziedzictwa kulturowego w Polsce. Wiąże się bezpośrednio z celami europejskiej polityki spójności. W programie zarezerwowano 125 milionów złotych na wsparcie sektora lotniczego.
Inne źródła finansowania
Warto wiedzieć, że w branży lotniczej inwestycje są finansowane również z Instrumentu „Łącząc Europę” w sektorze transportu w perspektywie 2021-2027. Jest to już druga perspektywa unijnego instrumentu finansowego Connecting Europe Facility (CEF), zwanego z tego powodu CEF2. Efektem działania tego instrumentu jest m.in. rozwój Jednolitej Europejskiej Przestrzeni Powietrznej dzięki projektom SESAR. Jednym z takich projektów jest CLEAN ATM wspierający modernizację i dekarbonizację przemysłu lotniczego w nadchodzących latach. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej otrzymała na realizację projektu 3,6 mln euro, natomiast Polskie Porty Lotnicze – 2,7 mln euro, w szczególności na wdrożenie tzw. rozszerzonego planu operacyjnego lotniska (Extended AOP) na Lotnisku Chopina w Warszawie. Plan ten wspiera możliwości operacyjne portu lotniczego i zwiększa jego odporność na zakłócenia, takie jak niekorzystne warunki pogodowe, zamknięcie pasa startowego czy alarmy bezpieczeństwa.
W ramach CEF wspierane są także inne projekty m.in. związane z „cyfryzacją europejskiego nieba”, a więc inteligentnymi aplikacjami dla transportu. Służą one np. rozwojowi bezzałogowych statków powietrznych. Jest to tylko część możliwości, jakie oferuje CEF, wpisując się w cele rozwojowe TEN-T.
Dotychczasowe projekty
Na koniec warto przywołać inwestycje z zakresu infrastruktury lotniczej już zrealizowane w Polsce dzięki Funduszom Europejskim. Pomógł w tym między innymi Program Infrastruktura i Środowisko na lata 2014 -2020. W całym kraju przeprowadzono wiele działań umożliwiających poprawę bezpieczeństwa ruchu lotniczego i zarządzania ruchem w przestrzeni powietrznej. Część dotyczyła urządzeń wolnostojących, ale wiele realizowano na terenie portów lotniczych. Dofinansowanie w tym zakresie uzyskał projekt Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej. Wśród kluczowych inwestycji lotniskowych znalazły się takie, jak budowa najnowocześniejszej wieży kontroli lotniska w Katowicach-Pyrzowicach oraz powstanie systemu dozorowania ruchu lotniczego w Porcie Lotniczym im. Fryderyka Chopina w Warszawie, poprzez wdrożenie jednej z najnowocześniejszych metod dokładnego określania położenia samolotów, pojazdów lub nadajników stacjonarnych (tzw. system MLAT).
Polska Agencja Żeglugi Powietrznej zakupiła jeszcze ze środków Programu Infrastruktura i Środowisko 2007-2013 samolot pomiarowy Beechcraft King Air 350i (tzw. „Papuga”), warty wraz z wyposażeniem blisko 34 mln złotych. Maszynę poddano modyfikacji w niemieckiej firmie Aerodata AG, poprzez zainstalowanie zaawansowanej aparatury pomiarowej, tak aby od przełomu 2015/2016 roku wykonywać kontrole urządzeń i systemów nawigacyjnych na polskich lotniskach.
