Portal Funduszy Europejskich

Te kluczowe elementy zrównoważonego rozwoju miast i regionów mają nie tylko przeciwdziałać negatywnym skutkom tych zmian. Rolą ich jest również poprawienie jakości życia mieszkańców poprzez ochronę różnorodności biologicznej przyrody oraz dostarczanie licznych korzyści społecznych i ekonomicznych.

Zielona i niebieska, to znaczy jaka?

Zielono-niebieska infrastruktura to zaplanowana sieć obszarów zieleni i zasobów wodnych, która łagodzi skutki zmian klimatycznych i zjawisk takich jak np. urbanizacja. Jest to system, który łączy naturalne i półnaturalne elementy ze sztuczną infrastrukturą i zapewnia ekosystemom trwałość, a ludności zdrowie i odporność. „Zielona” odnosi się tu do obszarów zieleni, takich jak parki, ogrody, zielone dachy i ściany, natomiast „niebieska” infrastruktura to zasoby wodne jak rzeki, jeziora, zbiorniki retencyjne, stawy, ogrody deszczowe.

Fot. Radosław Dybała, Katowice – Osiedle Tysiąclecia – Adobe Stock

Konkretne korzyści nie tylko dla środowiska

Tereny zieleni i akweny pełnią nie tylko funkcje rekreacyjne i estetyczne, ale również kluczową rolę w zatrzymywaniu wody deszczowej, oczyszczaniu i nawilżaniu powietrza, a także w jego ochładzaniu. Zielono-niebieska infrastruktura to też odpowiedź dla tak powszechnie ostatnio krytykowanej „betonozy”. Termin ten to potoczne określenie na nadmierną urbanizację i zastępowanie zieleni betonowymi konstrukcjami i szczelnymi powierzchniami. Zazwyczaj potęgują one zjawisko „wysp ciepła” – lokalnego wzrostu temperatury w wyniku gromadzenia ciepła przez beton, kamień i asfalt. Zmniejszają też lub likwidują chłonność gruntu, przez co powodują tzw. „powodzie miejskie” oraz gwałtowny spływ wody opadowej do rzek i podwyższenie fal powodziowych w dolinach rzecznych, a także brak zasilania wód podziemnych, które są strategicznym zasobem dla środowiska i gospodarki.

Zielono-niebieska infrastruktura oferuje efekty korzystne dla miast, takie jak obniżenie temperatury, poprawa estetyki miast i zwiększenie ich atrakcyjności jako miejsce zamieszkania.  Wspiera ona też systemy gospodarki wodnej, obniżając zagrożenie zalaniem obszarów dotkniętych gwałtownym opadem i powodzią rzeczną. Zielona i niebieska infrastruktura przynosi zatem liczne korzyści, od wyżej wymienionych i poprawy czystości powietrza oraz ochrony różnorodności biologicznej, poprzez poprawę zdrowia i samopoczucia mieszkańców, a na zachęcaniu do aktywności fizycznej, rekreacji oraz turystyki kończąc.

Wsparcie UE dla zielonej i niebieskiej infrastruktury

Środki Unii Europejskiej już odgrywają znaczącą rolę we wspieraniu rozwoju zielonej i niebieskiej infrastruktury, w Unii zwanej w skrócie zieloną infrastrukturą. Przykładem może być projekt „Rozwój zielonej infrastruktury poprzez wsparcie ogrodów działkowych” finansowany z Programu Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020. Dzięki wsparciu grantowemu stowarzyszenia prowadzące rodzinne ogródki działkowe mogły zrealizować swoje pomysły na poprawę warunków ekologicznych i estetycznych na tak popularnych „działkach”. Projekty mogły obejmować m.in. odnowienie zieleni (w szczególności gatunków rodzimych), instalację zielonych dachów i ścian, oczyszczanie powietrza oraz tworzenie zbiorników wodnych i ogrodów deszczowych dla lepszego zarządzania wodą. Wspierano też ochronę zieleni przed erozją i osunięciem gruntu, tworzenie remiz dla owadów i ptaków oraz zakładanie łąk kwietnych.

Projekt uwzględniał również edukację, zwiększając świadomość ekologiczną przez warsztaty i ścieżki edukacyjne na tematy takie jak poprawa jakości życia i zwiększanie różnorodności biologicznej w miejskim ekosystemie. Dzięki dofinansowaniu z programu wsparto ponad 500 rodzinnych ogrodów działkowych, do których trafiło ok. 47 mln zł. Za tę kwotę działkowcy zrealizowali inwestycje na powierzchni ponad 5 tys. hektarów terenów zielonych. Był to projekt, który bezpośrednio zaangażował mieszkanki i mieszkańców w czynną poprawę środowiska miejskiego, w tym około 50 tys. liderów.

Kompleksowe projekty dla przyrody

Program Infrastruktura i Środowisko ma już swojego następcę, a jest nim program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. To kolejny istotny instrument europejskiej polityki spójności, który wprost realizuje jeden z jej celów rozwojowych pn. „Bardziej przyjazna dla środowiska i odporna Europa”. To właśnie dzięki niemu możliwe będzie wsparcie rozwoju zielonej i niebieskiej infrastruktury. Obejmie ono kompleksowe projekty poprawy środowiska naturalnego oraz zachowania lub przywrócenia różnorodności gatunkowej roślin i zwierząt. Dzięki temu powstaną m.in. korytarze ekologiczne dla dzikich zwierząt, pasy zieleni wokół miejsc chronionych, które mają za zadanie minimalizować negatywne wpływy z zewnętrznych źródeł, czy specjalne przejścia dla zwierząt, aby mogły bezpiecznie przemieszczać się przez drogi. Ważnym elementem będzie też dopasowana do lokalnego klimatu zieleń miejska, w tym drzewa owocowe i inne rośliny dla zwierząt zapylających.

Nieodłącznym elementem projektów powinna być też infrastruktura edukacji przyrodniczej. Oprócz tego projektodawcy muszą liczyć się z tym, że jeśli zajmą jakieś tereny zielone lub akweny na cele inne niż przyrodnicze, będą musieli to zrekompensować nowymi miejscami zielonymi lub akwenami utworzonymi na terenie dotychczas uszczelnionym np. betonem.

W II kwartale br. planowane jest ogłoszenie naborów wniosków z zakresu zielonej i niebieskiej infrastruktury, które zorganizuje Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Pierwszy z nich będzie służył przywracaniu funkcji i poprawie stanu przyrody, m.in. takich obszarów jak bagna, torfowiska i tereny podmokłe. Na stronie internetowej Funduszu niebawem będzie można znaleźć więcej szczegółowych informacji na ten temat.